"Een warme overdracht is essentieel"

PCBO Steven Stemerdingschool
Een vechtscheiding heeft invloed op het leren en het gedrag van een negenjarige jongen. Bovendien heeft hij voortdurend buikpijn en de leerkrachten brengen hem in contact met Mireille de Jonge, schoolmaatschappelijk werker. Na een aantal gesprekken met de jongen en zijn moeder belt Mireille met Yvette van der Winden van het wijkteam Zuidwijk: "Er speelde meer, zoals een vader met psychiatrische problemen", legt Mireille uit. "Als er sprake is van multiproblematiek en ik kom zelf niet verder, dan is het goed om met het wijkteam op te trekken." Wat maakt de samenwerking tussen school en wijkteam succesvol? Yvette: "Ik denk het formuleren van een goede hulpvraag, de warme overdracht, het wederzijds vertrouwen en het snel en makkelijk met elkaar in contact komen."
 
Mireille is elke donderdag op school aanwezig als schoolmaatschappelijk werker: "Ik heb een goede band opgebouwd met leerkrachten en intern begeleider. Ik ga mee op schoolreisjes, bezoek schoolfeesten en wandel in de pauzes op het schoolplein. Kinderen noemen me praat- en luisterjuf. Ook de ouders lopen makkelijk bij me binnen." De positieve energie op de school spreekt Mireille aan: "De leerkrachten zijn enorm gemotiveerd om kinderen met een rugzakje te helpen. En het gaat niet om een handjevol kinderen; een groot deel heeft iets pittigs meegemaakt."

Wat speelt er?

Het schoolmaatschappelijk werk houdt gesprekken met leerkrachten, intern begeleiders, leerlingen en ouders. Mireille: "Ik wil inzicht krijgen hoe het komt dat het niet goed gaat met het kind: wat speelt er op sociaal-emotioneel vlak? Ik ga eerst met de ouders in gesprek. Ik praat daarna apart met het kind. Dit doe ik vaak in de vorm van een spel of tekenen. Om het vertrouwen te winnen, moet een kind zich veilig voelen. Daarna praat ik weer met ouders en geef tips. Dit kan soms al genoeg zijn. Als ik denk dat er meer speelt, vraag ik of het goed is als ik het wijkteam bel. In die zin is de school een vindplek voor allerlei problemen in het gezin."

Warme overdracht

"Voor mij begint alles met een goede hulpvraag", stelt Yvette, jeugd- en gezinscoach van wijkteam Zuidwijk. "Mireille doet voor ons het voorwerk en ze heeft altijd een goed beeld van de hulpvraag. Hierdoor is de weg naar de juiste hulp korter. De eerste intake doen we altijd samen met de aanmelder en in dit geval Mireille, want dan is er geen ruis. De meeste ouders vinden dit trouwens prettig; ze kennen Mireille en voelen zich vertrouwd en op hun gemak. Een warme overdracht is essentieel vind ik. Na de intake komen we samen tot een aanpak en stemmen we af wie wat gaat doen."

Korte lijnen en vertrouwen

Mireille en Yvette weten elkaar snel te vinden en dat helpt in de hulpverlening. Ook buiten kantoortijden hebben ze wel eens contact over een casus. Dat kan zijn om een situatie te verduidelijken of af te stemmen over de hulp. Mireille: "We hebben elkaar nodig om de hulp soepel te laten verlopen en verbetering in de situatie van een gezin en/of een kind te krijgen."
Een andere belangrijke succesfactor is vertrouwen. "We zijn allemaal met hetzelfde doel bezig: het kind", geeft Mireille aan. "Dan moet je elkaars deskundigheid respecteren en ook inzetten. Die waardering voor elkaars expertise is er tussen mij en het wijkteam. Als ik iets overdraag, dan weet ik dat het kind en het gezin in goede handen zijn."

Spaghetti ontrafelen

Wat kan Yvette voor de gezinnen betekenen? "In het gezin kunnen er problemen zijn met opvoeding, financiën, echtscheiding, psychische gezondheid, verslaving, huiselijk geweld, huisvesting, noem maar op. Soms zitten mensen al jaren in de shit, voordat wij binnenkomen. Natuurlijk willen wij snel resultaat, maar we beschikken niet over een toverstaf. Ouders moeten hun schaamte of weerstand eerst overwinnen, voordat ze echt open staan voor hulp en ons vertrouwen. Dan begint het ontrafelen van de spaghetti, zoals ik dat noem. Wat speelt er? Wat nog meer? Wat pak je eerst aan? De depressie? De schulden? De verslaving? Al deze problemen hebben effect op het gezin en het kind dat naar school gaat en wil leren. Heeft het kind zelf een sociaal-emotioneel probleem of komen die problemen door de thuissituatie? Welke andere partijen, zoals de huisarts, het Centrum voor Jeugd en Gezin en de afdeling Werk & Inkomen, zijn erbij betrokken? Dit kost tijd en wij nemen de tijd die nodig is."

Samenwerking

Yvette bezoekt het kind in de meeste gevallen thuis: "Daar wil ik het kind beter leren kennen en geef ik begeleiding en ondersteuning. We praten, tekenen, schrijven en doen spelenderwijs oefeningen. Wat gaat goed? Wat niet? Wat zijn je dromen? Samen met ouders stel ik doelen. Dit doe ik niet op school, want dat is vaak de enige veilige plek voor de kinderen met stabiliteit en structuur. En het kind kan altijd bij de juf of bij Mireille terecht. Het mooie van de samenwerking met Mireille is dat we elkaar op de hoogte houden van onze vorderingen. Mireille is zelfs als ze niet werkt bereikbaar; zo betrokken is ze bij de kinderen." Mireille: "Ja, mijn telefoon staat altijd aan. Ook na werktijd ben ik er voor de kinderen. Ik kan als een kind problemen heeft niet zeggen, sorry, bel me donderdag maar terug, dan ben ik weer op school. Zo zit ik niet in elkaar en daar doe ik niet moeilijk over."

Voortgang, regie en afschalen

Yvette en Mireille houden elkaar goed op de hoogte van de voortgang. Mireille: "We hebben hier kinderen op school waar er thuis een gezinscoach over de vloer komt, terwijl het kind zelf hulp krijgt van een kinderpsycholoog. Allemaal van het wijkteam. Dan wil ik graag weten hoe het gaat en dan kan ik ook vertellen wat ik of de juf op school zien veranderen."
Yvette: "Als het een zaak van mij is, dan heb ik de casusregie. Dat is wat Rotterdam bedoelt met één gezicht, één plan. Als het wijkteam of de gespecialiseerde hulpverlening haar werk heeft gedaan, dan schaal ik weer af naar Mireille: we evalueren samen en kijken welke vervolgstappen er op school nog nodig zijn voor het kind."

Kleine en grote dingen

De resultaten van hun werk zijn er legio. Mireille: "Ik vind het vreemd om successen van ons werk te benoemen; dat kunnen zo veel kleine en grote dingen zijn. Een kind dat opgelucht is als hij zijn verhaal kan vertellen. Een kind dat zich thuis weer veilig voelt of weer zin heeft om te leren. Een meisje dat door de gangen huppelt of een jochie dat beter contact heeft met zijn klasgenoten. Het kan ook rust en structuur bij de ouders zijn, of als ouders gewoonweg bereid zijn hulp te aanvaarden of on speaking terms zijn." Yvette: Succes is voor mij ook als alle betrokkenen goed samenwerken en dat we met elkaar en met het gezin en het kind in gesprek kunnen blijven."