Terug naar masterplan
Interview met Arne Lijbers, Architect Mecanoo

Zoals ieder hoekje van de straat een rol kan spelen in hoe wij ons in die straat gedragen, heeft onze onderwijshuisvesting invloed op hoe wij leren.

“Het was er vrij en open. Langs de klaslokalen liepen brede gangen met tafels waaraan werd gewerkt.” De jonge Arne Lijbers liep van het ene lokaal naar het ander en zocht zijn eigen weg. Letterlijk, door het schoolgebouw wandelend, op zoek naar zijn broers en zussen op dezelfde basisschool, en figuurlijk. “De vrijheid van het Montessorionderwijs en zijn onderzoekende methode bleken goed bij mij te passen. Zo heeft mijn leeromgeving veel invloed op mijn ontwikkeling gehad.”

Scholen bieden een omgeving waarin mensen samenkomen, inspiratie opdoen en kennis delen. “Zoals ieder hoekje van de straat een rol kan spelen in hoe wij ons in die straat gedragen, heeft onze onderwijshuisvesting invloed op hoe wij leren. Bij Mecanoo architecten willen wij studenten inspireren om een breed scala aan activiteiten te ondernemen. Denk aan activiteiten zoals ontmoeten, overleggen en samenwerken, maar ook onderzoeken en geconcentreerd studeren. Door een onderwijslandschap te creëren met een gevarieerde ruimtelijke indeling kunnen studenten zelf een plek kiezen die bij hun activiteiten past. Dat is radicaal anders dan wat jarenlang gangbaar was: de leraar als enige bron van informatie. De klaslokalen waren hierop ingericht. Alle tafels stonden richting het bord waar de leraar lesgaf.”

Terwijl de visies op het onderwijs veranderden, de samenleving bewoog en de technologie nog veel sneller bewoog, bleef de onderwijshuisvesting achter. De omgeving stond stil. “In plaats van een uitzendmast is de leraar een coach geworden. Door het internet komen kinderen vaak sneller aan informatie dan de leerkracht. Hierdoor is informatiedeling geen primaire taak meer, maar gaat het om de weg ernaar toe en wat je met de gevonden informatie doet. Deze verschillende activiteiten vragen om een andere leeromgeving en onderwijshuisvesting.”

In samenwerking met meubelfabrikant Gispen ontwierp Mecanoo architecten de modulaire meubellijn HUBB waarin de leeromgeving dynamisch, open en mensgericht is. De gebruiker bepaalt de flexibiliteit van de ruimte, in plaats van andersom. “Het is vergelijkbaar met hoe wij bij Mecanoo werken. Ons kantoor in Delft noemen wij een mini-campus. Onze werkplekken zijn afhankelijk van de projecten waaraan wij werken. Hierdoor bewegen de medewerkers door het gebouw en ontstaan kruisbestuiving en nieuwe perspectieven. Voor studenten willen wij precies hetzelfde. Eigenlijk hebben we geen meubellijn ontworpen, maar een nieuwe omgeving die diversiteit aan activiteiten stimuleert.”

Volgens Lijbers hebben scholen lef nodig. Lef om te veranderen naar een nieuwe, flexibele onderwijsomgeving waarin niet de leraar, maar de leerling centraal staat en lef om de huisvesting hiernaar aan te passen. Het klassieke klaslokaal waarin alle leerlingen gelijktijdig naar het schoolbord en de leraar kijken, zal verdwijnen. Zijn ideaal is een op maat gemaakte leercurve voor iedere leerling. “Ik ben dyslectisch en had op de middelbare school moeite om mee te komen. De studie Bouwkunde op de universiteit was daarentegen vrij makkelijk. Het zou de ultieme vrijheid betekenen wanneer de leerling zelf kan bepalen welke richting hij opgaat. De leeromgeving speelt hierbij een cruciale rol. Daarmee is de cirkel rond. Vroeger kreeg alleen de elite op maat gemaakt onderwijs. Tegenwoordig kan onderwijs voor iedereen custom made zijn.”